SNS Reaal genationaliseerd: “winst is privaat, risico’s zijn publiek”

De SNS bank is onlangs genationaliseerd nadat het in de problemen kwam. De Nederlandse staat legt 3,7 miljard neer voor deze redding waardoor het begrotingstekort met 0,6 procentpunt stijgt, zegt de Volkskrant [1]. Is dit een socialisering van private risico’s en verliezen? Wel volgens hoogleraar economie Sweder van Wijnbergen:

Academische commentatoren die wat voorbarig obligatiehouders wilden zien bloeden hadden hier wel gelijk: staatssteun waar private verliesabsorptie nog mogelijk is betekent voor de zoveelste keer dat banken een loterij zonder nieten geboden wordt: goed nieuws is voor de vermogensverschaffers en slecht nieuws voor de belasting betaler. Zo wordt precies het risiscozoekende gedrag aangemoedigd dat de kredietcrisis van 2007/2008 veroorzaakt heeft.

Met elke reddingsactie wordt in feite een ‘impliciete subsidie’ aan de grote ‘systeembanken’ in stand gehouden. “Die impliciete subsidies geven verkeerde prikkels aan het management en de financiers van banken – namelijk dat de winst die ze maken privaat is, maar de risico’s die ze nemen publiek zijn”, zegt Michiel Bijlsma van het Centraal Planbureau [2].

Het wordt door de New Economics Foundation een ‘too big to fail’ (TBTF) subsidie genoemd: een subsidie aan grote systeembanken in de vorm van een garantie/verwachting dat ze gered worden wanneer ze omvallen, waardoor deze banken goedkoper kunnen lenen tegen een lagere rente (want investeerders schatten de risico’s van hun leningen aan systeembanken lager in) – wat zich niet vertaalt in lagere prijzen voor klanten maar in hogere winsten voor deze banken zelf.

Volgens Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (22/11/’12) ontvangen de vier grootste banken in Nederland jaarlijks een impliciete subsidie (ze noemen het een “verborgen subsidie”) van tussen de 4,1 en 12,3 miljard euro “ofwel twee-derde tot bijna tweemaal de winst die deze vier banken in 2011 rapporteerden. […] Dat financiële voordeel loopt van ongeveer één procentpunt (ING en Rabobank) tot meer dan twee procentpunt (ABN Amro en SNS bank)”. Het verschilt dus van bank tot bank, maar het is een gigantisch bedrag en beïnvloedt het gedrag van banken enorm.

Het probleem: hoewel impliciete subsidies worden ‘uitbetaald’ (wanneer een bank wordt gered door de staat) in de naam van financiële stabiliteit, dragen nou juist deze subsidies zélf bij aan financiële instabiliteit. Ten eerste omdat door deze impliciete subsidies de grote systeembanken een concurrentievoordeel krijgen ten opzichte van kleinere banken waardoor de bankensector steeds meer geconcentreerd raakt – zoals we ook in de VS zien volgens Jennifer Taub [3] – wat dus het probleem van ‘too big to fail’ verergert.

Ten tweede wordt volgens Van Wijnbergen “het risiscozoekende gedrag aangemoedigd dat de kredietcrisis van 2007/2008 veroorzaakt heeft”. Dit wordt ook beschreven in dit financial stability paper [4] van de Bank of England: “een schadelijke spiraal kan zich ontwikkelen, omdat het bestaan van een impliciete garantie banken stimuleert om meer risico’s te nemen, waardoor de kans op en de kosten van een bankfalen stijgen, waardoor de subsidie toeneemt” (vrij vertaald, p.5). Ofwel, omdat de discipline van de markt wordt uitgeschakeld nemen banken te grote risico’s en stijgen de kosten van een uiteindelijke reddingsoperatie.

Maar hoe vindt die socialisering van verliezen dan plaats? Hoe wordt deze impliciete subsidie precies uitbetaald? Bijlsma lijkt het hier uit te leggen; in zijn stappenplan van een reddingsoperatie wordt eerst de huidige aandeelhouders en achtergestelde schuldeisers de kans gegeven om de bank te herkapitaliseren (zoals bij SNS gebeurd is). “Als die dat niet willen zouden ze hun geld kwijt moeten raken. Daarop volgt een poging om private partijen te vinden die de bank willen overnemen. Als niemand zich aanbiedt, volgt tijdelijke nationalisatie en herstructurering van de bank, waarbij slechte leningen in een bad bank worden gestopt.  Voor het gezonde deel volgt dan privatisering of verkoop aan buitenlandse partij.”

In Bijlsma’s scenario wordt dus na nationalisatie alleen het gezonde deel uiteindelijk geprivatiseerd terwijl de slechte leningen genationaliseerd blijven. De verliezen zijn voor de belastingbetaler, terwijl de rendabele elementen van de gereanimeerde bank na privatisering weer geëxploiteerd kunnen worden door de markten. Tot de volgende bankencrisis.

__________________________________

[1] Hoewel de Volkskrant hier suggereert dat Nederland al sancties kan verwachten van de EU als het zich niet aan de 3% grens houdt, is Nederland juist een van de weinige landen die het ‘European Fiscal Compact’ nog niet ondertekend heeft en dus in feite alleen niet-bindende adviezen van de Europese Commissie ontvangt wanneer het de 3% grens overschrijdt. Zie gerelateerd artikel hier.
[2] Meer over de impliciete subsidies ook in dit financial stability paper.
[3] Jennifer Taub: “Before the crisis, the top five financial institutions had assets equivalent to 50 percent of GDP. Now let’s fast-forward to 2011, three years after the crisis, if you look at the top five institutions that survived, and their assets are equal to 58 percent of GDP”
[4] Het financial stability paper zegt (p.5): “[T]he implicit subsidy can also increase banks’ incentive to take risk. The implicit guarantee reduces market discipline, which distorts banks’ risk-taking incentives as investors no longer fully price the risks they are aware the banks are taking, allowing banks to take more risk (Alessandri and Haldane (2009)). A pernicious spiral can therefore develop, where the existence of an implicit guarantee encourages banks to take more risk, raising the likelihood and cost of bank failure, thus increasing the subsidy. The resulting cost to society of financial crises, not least the reduction in GDP, could far exceed the original implicit subsidy”.

Meer:

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s