Verkort de werkweek. Ook in Nederland.

Europese beleidsmakers lijken aan te sturen op een verlenging van de werkweek. Maar al in de jaren 30 van de 20e eeuw pleitten intellectuelen en arbeidersorganisaties uit bijvoorbeeld de VS voor een werkdag van 4 uur. Is het tijd om de verkorting van de werkweek weer op de kaart te zetten? Volgens de New Economics Foundation zou het problemen helpen oplossen van werkloosheid tot CO2 uitstoot.

“Modern methods of production have given us the possibility of ease and security for all; we have chosen, instead, to have overwork for some and starvation for others. Hitherto we have continued to be as energetic as we were before there were machines; in this we have been foolish, but there is no reason to go on being foolish forever.” – Bertrand Russell (1932)

Europese beleidsmakers lijken aan te sturen op een verlenging van werktijden en een verlenging van de werkweek. De Europese Commissie (2009, p.5) raadt Nederland aan om haar “buitensporige overheidstekorten” op te lossen door “de participatie van vrouwen, oudere werknemers en kansarme groepen te verbeteren met het oog op de verhoging van het totale aantal gewerkte uren”. Het Nederlandse kabinet lijkt gehoor te geven aan dit advies: ze vroegen in september 2012 de Sociaal Economische Raad advies te geven over het voorstel om de werkweek te verlengen.

Nederland scoort van alle OECD landen het laagst op de lijst van “gemiddeld aantal gewerkte uren per werknemer” (OECD 2013). En meer werk = meer productie = goed voor iedereen, volgens de ethos van het ‘productivisme’. Is het dan logisch om de werkweek te verlengen? Of moeten we de werkweek juist verkorten?

Een poster van de IWW
Een poster van de Industrial Workers of the World

De huidige lengte van de werkweek en werkdag (5 dagen, 8 uur) is het resultaat van een lange vakbondsstrijd en het idee om de werkweek te verkorten is misschien net zo oud als de werkweek zelf. Maar de verwachting was dat deze verkorting nog veel verder zou kunnen gaan gedurende de twintigste eeuw. Econoom John Maynard Keynes (1883 – 1946) stelde zich voor dat er in Engeland een 15-urige werkweek zou zijn aan het begin van de 21e eeuw dankzij een stijging in productiviteit, vertelt de New Economics Foundation (NEF 2012). Al in 1932 pleitte Bertrand Russell [1] voor een 4-urige werkdag in de VS, waar ook de International Workers of the World (IWW) campagne voor voerde [2].

Europa heeft inmiddels meer vooruitgang geboekt dan de VS: in de vroege jaren 70 werkten arbeiders in beide continenten nog ongeveer evenveel uren. Vandaag liggen werkuren per werkzame werknemer ongeveer 50% lager in Europa vergeleken met de VS, aldus Alesina e.a. (2005). Een belangrijke verklaring hiervoor lijkt overigens te liggen in de hogere vakbondsparticipatie in Europa, ontdekten Alesina e.a.. Maar hoeveel Europa ook voor ligt op de VS, in theorie zou de werkweek ook in Europa nog een stuk korter kunnen zijn.

Nu is het onder andere NEF (2011) – een denktank uit Engeland met de slogan “economics as if people and the planet mattered” – die zegt dat Engeland beter af zou zijn met een werkweek van 21 uur[3]. Dit zou volgens NEF helpen om een hoop problemen op te lossen zoals werkloosheid, overconsumptie, CO2 uitstoot, diepgewortelde ongelijkheid en het gebrek aan tijd om duurzaam te leven, om voor elkaar te zorgen en simpelweg een goed leven te hebben. In een studie van econoom David Rosnick 2013) wordt het vooruitzicht van minder CO2 uitstoot door een kortere werkweek bevestigd.

Ook voor Nederland?

In Nederland hoor je zelden iemand pleiten voor de verkorting van de werkweek. Een paar uitzonderingen zijn er gelukkig wel. Volgens de Nederlandse econoom Alfred Kleinknecht (2012) zou Nederland een productiviteitsverhoging door investeringen in mechanisering kunnen combineren met een verlaging van de werkweek tot 32 uur.

Ook vakbondseconoom Paul de Beer pleitte in 2013 voor een (weliswaar tijdelijke) verkorting van de werkweek om de werkloosheid gedurende de recessie aan te pakken:

Als het onvermijdelijk is dat de economie voorlopig niet uit het dal klimt en de werkgelegenheid blijft krimpen, is er feitelijk maar een weg om te voorkomen dat de werkloosheid verder oploopt. Dat is het eerlijker verdelen van het beschikbare werk over de werkenden en werkzoekenden. Inderdaad, dit is het aloude instrument van ‘arbeidsduurverkorting’ dat in de crisis van de jaren tachtig werd ingezet. Wie momenteel voor arbeidsduurverkorting durft te pleiten, wordt echter wat meewarig aangekeken, zo kan ik uit eigen ervaring bevestigen.

Let wel, Paul de Beer pleit slechts voor een tijdelijke werkweekverkorting, en niet universeel, maar slechts in de sectoren waar dit volgens hem nuttig is [4]. En zelfs op dit voorzichtige voorstel wordt hij “meewarig aangekeken”.

En voor de vakbonden van Nederland is het geen prioriteit. Het zal nog lang duren voordat Nederland overgaat op een kortere werkweek.

__________________________________

[1]  In Russel’s woorden: “If the ordinary wage-earner worked four hours a day, there would be enough for everybody and no unemployment — assuming a certain very moderate amount of sensible organization.”
[2] Over de IWW campagnes voor kortere werktijden, zie bijvoorbeeld het boek Our Own Time: A History of American Labor and the Working Day van David R. Roediger, Philip Sheldon Foner, 1989). En zie een IWW-publicatie (1933) over de economische depressie en hoge werkloosheid van de jaren dertig: “On the subject of what is to be done to end the depression there is a remarkable agreement between class-conscious workers and the real (not pseudo) scientists. In the fall of 1932 the Technocratic group in New York City, representing perhaps the most outstanding engineering genius of North America, came out with a proposal to end the depression which was as startling as it was simple – THE FOUR-HOUR DAY, FOUR-DAY WEEK! So alarmed was the American ruling class at this obvious and self-evident remedy for unemployment that they immediately caused the expulsion of the Technocrats from Columbia University.[…] With the I.W.W, however the story was different. Two weeks before the Technocrats released their now famous declaration in favour of the four-hour day the I.W.W. in convention assembled had officially altered its Six-Hour Day program in favour of one advocating the FOUR-HOUR DAY, FOUR-DAY WEEK WITH NO WAGE CUTS as a means of putting the vast army of unemployed to work. This was a mere coincidence but it proves the scientific soundness of the I.W.W. position as compared with that of the so-called “revolutionary” politicians, whose high-sounding election campaign slogans made no mention at all of this practical and common- sense method of ending the depression.”
[3]
En het VK heeft zelfs een groter begrotingstekort/overheidsschuld dan Nederland momenteel. Cijfers voor 2012 volgens de IMF DataMapper: begrotingstekorten van -8,2 (VK) versus -3,7 (NL) en totale overheidsschulden als percentage van het BNP van 88,7% (VK) versus 68,2%.
[4] Zie zijn zijn essay “De privatisering van de werkloosheid”, online op pauldebeer.nl: “Natuurlijk moeten we lessen trekken uit het feit dat de arbeidstijdverkorting in de jaren tachtig niet in alle opzichten succesvol was. Ik pleit er dan ook niet voor om net als toen structureel, over de hele linie, de werkweek met een paar uur te verkorten. Om effect te sorteren zal een moderne variant van korter werken eerder de vorm moeten aannemen van flexibilisering van de arbeidsduur. Dat wil zeggen dat het aantal uren dat korter wordt gewerkt afhangt van de situatie in de sector of het bedrijf. In bedrijven waar de vraag sterk is teruggevallen moeten de werknemers misschien wel tien procent (vier uur) korter gaan werken, terwijl bedrijven die zelfs midden in de crisis nog moeite hebben hun vacatures te vervullen niet mee zouden doen. Bovendien zou de arbeidstijdverkorting, anders dan in de jaren tachtig, tijdelijk moeten zijn. Als de vraag weer aantrekt, kunnen de werknemers weer meer uren gaan draaien. Dat heeft voor het bedrijf het grote voordeel dat het bij een aantrekkende economie niet gelijk met de kosten wordt opgezadeld om nieuw personeel aan te trekken. De arbeidsduur gaat dus meeademen met de economische conjunctuur.”
______________________

Meer:

Op Economielinks:

Van elders:

Uit: Tito Boeri & Jan van Ours. The Economics of Imperfect Labor Markets (2008: 111)
Uit: Tito Boeri & Jan van Ours. The Economics of Imperfect Labor Markets (2008: 111)
Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s