Films & documentaires over economie

Waarom we goede films en documentaires moeten kijken + een lijst van goede economische documentaires, en films met politiek-economische thema’s.

PR heeft een groot deel van ons leven ontwricht en maakt blinde volgelingen van hen die mogelijk buiten de kudde zouden hebben gewerkt. De voortdurende stroom van onzin-films met grote promotionele budgetten, voornamelijk uit de VS, is onophoudelijk. […] In tegenstelling tot de onzin uit Hollywood – met hun onderdrukking van de waarheid, neppe helden en oorlogszucht – is een meesterwerk, of gewoon een goede film, onvergetelijk. – Journalist John Pilger, 2013

Hieronder een lijst van mijn aanraders (fictie en documentaires).


Docu’s

Soms betwijfel ik het informatieve vermogen van films en documentaires over economie en politiek. De informatieve waarde van documentaires is vaak samen te vatten in één of twee alinea’s. De rest bestaat uit sfeerbeelden, interviews die iets zeggen over de ervaring van deze of gene, of informatie over hoe de documentaire zelf is gemaakt (“toen gingen we op zoek naar de grote directeur, maar hij wou ons niet spreken. We probeerden het nog eens…weer geen resultaat”). Als informatie-overdracht het belangrijkste doel is van documentaires, zou het vaak sneller zijn geweest om in een korte tekst de belangrijkste punten samen te vatten.

Maar documentaires hebben natuurlijk niet alleen waarde door de informatie die ze overbrengen.

In de documentaire Gasland (2010), wordt het gas uit een waterkraan in een Amerikaanse huis met een lucifer in brand gestoken. Er komt gas uit de kraan in de keuken omdat het water vervuild is vanwege schaliegasboringen. Een normaal gezin, in hun eigen keuken, slachtoffer van de grote schaliegasindustrie! Die scène overtuigt waarschijnlijk meer mensen van de gevaren van schaliegas dan een goed onderbouwd kritisch rapport op de website van Greenpeace. En dat is waardevol.

Fictie

Fictie kan net zo waardevol zijn, en niet alleen om de entertainment waarde ervan. Zie bijvoorbeeld de film Burn! (1969) van de marxistische filmmaker Gillo Pontecorvo, met Marlon Brando in de hoofdrol. Ik kwam op deze film via het boek  The Ecological Revolution (2009) van socioloog John Bellamy Foster. Hij opent een van zijn hoofdstukken met een samenvatting van deze film, waarin het fictieve eiland Burn verschillende keren wordt platgebrand om de opstand van de bevolking te temmen. Eerst de opstand van de inheemse bevolking, daarna de opstand van de geïmporteerde slavenbevolking. Volgens Foster legt Pontecorvo hiermee kort en krachtig uit hoe ecologische destructie inherent is aan ons door winst-gedreven economisch systeem, het kapitalisme.

Dat fictie een goed instrument is om een politieke boodschap over te brengen, begreep ook de International Union of Mine, Mill and Smelter Workers. Ze sponsorden de productie van de film Salt of the Earth (1954) in de VS, over een staking van mijnwerkers en de reactie van het mijnbedrijf en de overheid. Een film met een sterk feministische, anti-racistische boodschap. De productie van de film was een strijd op zich, in een tijd dat in de VS rechtzaken werden gevoerd tegen filmmakers en acteurs uit Hollywood om vermeende communistische activiteiten. Regisseur Herbert Biberman zat zelfs zes maanden gevangen voordat hij aan de film kon beginnen. De film werd uiteindelijk ‘geblacklist’ door Hollywood. (Hieronder de trailer, en de film staat ook in zijn geheel op youtube, hier).

Mens geen homo economicus

De mens is geen rationeel calculerend wezen, geen homo economicus die altijd weloverwogen keuzes maakt op basis van alle beschikbare informatie. Veel van onze keuzes laten we bepalen door onbewuste overtuigingen en waarden. Visuele middelen hebben een grote invloed op onze onbewuste overtuigingen en waarden. De commerciële billboards in onze wereld zijn geen versiering, maar proberen ons te overtuigen. Niet voor niets mengt het Amerikaanse Ministerie van Defensie zich graag in Hollywood.

Films spelen hierin ongetwijfeld een rol. Kijk je vooral gangsterfilms waarin iedereen elkaar dood schiet om een gram coke, dan ben je eerder geneigd te geloven dat de mens egoïstisch is – een gewelddadig, materialistisch en competitief wezen.

Kijk je de Pursuit of Happiness (2006) te vaak, dan raak je er van overtuigd dat, in de Amerikaanse vrije-markteconomie, iedereen die het echt wil, hoe arm die ook is, miljonair kan worden.

Maar kijk je ook af en toe een documentaire als Harlan County (1976)waarin mijnwerkers gezamenlijk ten strijde trekken tegen een gewelddadig mijnwerkersbedrijf, of een film als Even the Rain (2010)waarin Bolivianen een strijd tegen de privatisering van hun water winnen, dan krijg je ongetwijfeld andere overtuigingen en waarden mee. Dan zie je dat er meer is dan de homo economicus en dat de “pursuit of happiness” (het streven naar geluk) ook collectief kan worden uitgevoerd in plaats van individueel.

Documentaires en fictie bepalen je denken, je gedrag en dus indirect de wereld zelf. Verander de wereld, kijk goede films.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s