Over / Contact

_AAR6621
Alexander Beunder (1987). Studeerde economie aan Universiteit Utrecht (MSc Economics of Public Policy) en schrijft vooral voor onafhankelijke media, zoals: kritischestudenten.nl, globalinfo.nl, roarmag.org, dewereldmorgen.be, dub.uu.nl, joop.nl en mejudice.nl.

Welkom op Economielinks, een linkse blog over politiek en economie, door Alexander Beunder, sinds 2012.

Onderwerpen die centraal staan op deze blog:

  • De kloof tussen arm en rijk, tussen landen en binnen landen
  • Economische crises: de financiële crisis van 2008 en de Europese schuldencrisis
  • Milieuproblemen zoals klimaatverandering
  • De markteconomie, de geschiedenis ervan en de problemen die eruit ontstaan
  • Geopolitieke conflicten
  • De relatie tussen racisme, disciminatie en economie
  • Progressieve ideeën over mogelijke politieke en economische veranderingen
  • De economische wetenschap
  • Vele links naar betrouwbare bronnen van anderen, maar ook opinies, conclusies en interpretaties van mijzelf

Handleiding:

De nieuwste artikels vind je op de startpagina Recent. Ga naar Alles voor een overzicht van alle artikels. Onder elk artikel staan één of meer tags (zoals “crisis” of “economische wetenschap”) waar je op kan klikken voor meer artikels met dezelfde tags.

Rechtsboven vind je een zoekfunctie, links naar de facebook / twitter van deze blog (vooral op de facebookpagina deel ik vaak links die ik niet via deze blog of twitter deel) en een tag-cloud.

Contact:

Onderaan elk artikel kun je een reactie plaatsen.

Algemene vragen, suggesties, kritieken? Stuur ze naar: economielinks@gmail.com.
Of laat je bericht hieronder achter:

En waarom schrijf ik op deze blog? Lees het in onderstaand pamflet.


Economie, te belangrijk om je niet mee te bemoeien

Bij een democratisch land hoort ook een gezonde democratische invloed van de bevolking in het economisch beleid.

Om zo’n invloed uit te oefenen moeten we natuurlijk wel weten waar we het over hebben. Wanneer slechts een klein deel van de bevolking een inzicht in onze economie bezit is er van echte democratie in economische zin geen sprake.

Je zou kunnen denken: Laat de economie maar aan de experts over.

Dat kan alleen goed gaan als de experts aan het roer van de economie (1) weten wat ze doen en (2) de beste bedoelingen hebben.

Maar beleidsmakers, zowel in Nederland als daarbuiten, hebben niet kunnen voorkomen dat:

  • Een grote economische ongelijkheid is ontstaan tussen landen en binnen landen. De 85 rijksten ter wereld bezitten in 2014 evenveel vermogen als de armste helft van de wereld (3,6 miljard mensen).
  • Onze economieën grote milieuproblemen zoals klimaatverandering veroorzaken, die de toekomst van huidige en volgende generaties bedreigen en onvoldoende worden aangepakt door onze overheden.
  • Overheden, bedrijven en gezinnen over de hele wereld failliet gingen door een gigantische economische crisis rond 2008.
  • Onze economieën vaak absurd inefficiënt functioneren: er heerst honger terwijl bijna de helft van het geproduceerde voedsel wordt weggegooid. Ziektes kunnen behandeld worden met medicijnen die vanwege patenten en hoge prijzen voor velen onbereikbaar zijn. Een deel van de beroepsbevolking werkt zich een burn-out terwijl een ander deel snakt naar een baan.

Het vertrouwen onder de bevolking in economische beleidsmakers en de ‘markteconomie’ in het algemeen is daarom, vooral sinds de internationale kredietcrisis van 2008, logischerwijs verminderd.

Zie bijvoorbeeld onderstaande grafiek, op basis van een peiling van het Pew Research Center. Het toont voor verschillende landen een daling in het percentage van de bevolking dat het eens is met de stelling dat mensen beter af zijn in een vrije-markteconomie.

PG_12.07.12_economicConditions_capitalism
Bron: PewResearchCenter (2012).

Tegelijkertijd groeit het besef dat er een grotere democratische controle nodig is op de politieke besluitvorming rond de economie. In de woorden van de Zuid-Koreaanse econoom Ha-Joon Chang: “Economie is te belangrijk om aan economen over te laten”. Economische boeken worden razend populair – vooral de boeken met kritieken op het economisch systeem en de gevestigde orde. Van Ha-Joon Chang tot Joseph Stiglitz, van David Graeber tot Thomas Piketty.

“Economie is te belangrijk om aan economen over te laten”
– Econoom Ha-Joon Chang (2015)

Gelukkig is de interesse van de bevolking in economische vraagstukken in veel landen zichtbaar gegroeid de afgelopen jaren: van Amsterdam tot Athene, van Parijs tot New York hebben mensen zich in afgelopen jaren uitgesproken en gemengd in het politieke debat over economie. Via buitenparlementaire bewegingen (zoals de Occupy-beweging) of nieuwe politieke partijen. Mensen bezetten pleinen en eisen een verandering van het economisch systeem, eerlijkere belastingstelsels en bekritiseren de doorgeschoten marktwerking, deregulering van de financiële sector en bailouts van banken met miljarden aan belastinggeld.

Veel mensen doorbreken daarbij de heersende grenzen van het publieke debat en durven (weer) te pleiten voor fundamentelere veranderingen in de economie.

main_600
De Occupy beweging in New York, 2011, een internationale protestbeweging tegen onder andere economische ongelijkheid en de praktijken van de financiële sector. Bron: The Atlantic

Hoofdvraag

Wat zijn de fundamentele oorzaken van onze grootste sociale, politieke, economische en ecologische problemen (zowel nationaal als internationaal niveau) en wat zijn goede oplossingen? Dat is in het kort de hoofdvraag van deze blog.

Ik streef ernaar het eerste deel van de vraag (wat zijn de fundamentele oorzaken?) neutraal te beantwoorden en het tweede deel (wat zijn goede oplossingen?) niet, omdat antwoorden op dit tweede deel onvermijdelijk politiek gekleurd zijn.

Neutraal & pluralistisch

“Ik zou graag willen zien dat we onze diagnose van hedendaagse problemen kunnen scheiden van onze persoonlijke of politieke antipathieën”, zei econoom John Kenneth Galbraith ooit. Ons begrip van de werking van de economie moet niet bepaald worden door onze politieke voorkeuren en ideologieën. Natuurlijk beïnvloeden onze politieke, morele opvattingen wel welke vragen we hierover stellen, maar in hoe we onze vragen beantwoorden zouden we kunnen en moeten streven naar politieke neutraliteit.

Een voorbeeld van een vraag over de werking van de economie: Hoe komt een land uit een economische crisis? Linkse partijen en denkers betogen regelmatig dat een herverdeling van inkomens een economische crisis kan tegengaan. Simpel gezegd: belast de rijken en geef het aan de armen, of verplicht de rijken hun werknemers een hoger loon te betalen (via een stijging van het minimumloon). Geld komt door deze herverdeling terecht bij lagere inkomensklassen die eerder geneigd zijn dit geld uit te geven aan goederen en diensten (in plaats van het te sparen en te beleggen in schadelijke zeepbellen) waardoor de economische groei en werkgelegenheid zich herstelt. Zo’n beleid komt overeen met de ideeën van econoom John Maynard Keynes (1883 – 1946) en wordt daarom een “Keynesiaans” beleid genoemd.

Echter, op basis van bepaalde marxistische inzichten kun je betwijfelen of een progressief, Keynesiaans beleid van herverdeling zal leiden tot een economisch herstel, omdat in het marxistisch denken winst en de winstgevendheid van bedrijven de grote motor is van de economie. Winsten kunnen juist dalen als gevolg van een Keynesiaanse nivellering, waardoor bedrijven minder zullen investeren en de crisis voortduurt. Dat is een ongemakkelijke boodschap voor progressieven (zoals ik) die stellen dat een Keynesiaans beleid niet alleen rechtvaardig is maar ook altijd goed voor de economie en werkgelegenheid.

Maar als we onwelgevallige inzichten negeren omdat ze niet aansluiten bij onze politieke campagnes en onze ideeën over rechtvaardigheid, negeren we mogelijk belangrijke economische realiteiten. Een vraag die klinkt als “hoe werkt de economie?” moeten we daarom altijd proberen neutraal te beantwoorden.

Een pluralistische aanpak lijk mij hierbij essentieel; een analyse waarbij gebruik wordt gemaakt van de grote diversiteit van economische stromingen die de laatste eeuwen zijn ontstaan. Waar de Keynesiaanse economie het beste antwoord biedt, gebruik Keynes, waar de Oostenrijkse school het beste antwoord biedt, gebruik de Oostenrijkers, waar de Marxistische economie nuttige inzichten biedt, gebruik Marx. Waar een combinatie van economische stromingen nuttig lijkt, maak een cocktail.

ECONOMIAS
Zie hier een uitgebreider pleidooi voor pluralisme (verschenen op deze blog).

Dat is overigens ook het standpunt van Rethinking Economics, een internationale beweging van economiestudenten en academici voor meer pluralisme in het (academisch) economie-onderwijs, die inmiddels ook een Nederlandse tak heeft waar ik betrokken bij ben.

Politiek gekleurd; voor economische democratie

Deze blog is politiek gekleurd wanneer het gaat over gewenste oplossingen voor economische problemen.

Een vraag als “hoe moeten we dit of dat economisch probleem oplossen?” is immers onmogelijk neutraal te beantwoorden. Waar je op deze blog een pleidooi voor een bepaalde oplossing leest, is dit pleidooi ongetwijfeld beïnvloed door mijn (in de woorden van Galbraith) “persoonlijke en politieke antipathieën”.

En wat zijn mijn antipathieën?

Ik beschouw mijzelf in mijn denken als links, maar dat kan honderd verschillende dingen betekenen. Om nog specifieker te zijn: Ik hoop op een toekomst waarin mensen zoals jij en ik gezamenlijk en democratisch onze economieën vormgeven en besturen. Een toekomst waarin mensen een democratische controle uitoefenen over onze systemen van productie en consumptie – over bedrijven en distributieplaatsen. Een toekomst waarin werknemers hun bedrijven democratisch besturen en de bevolking een grote democratische invloed heeft in wat er geproduceerd wordt en hoe de productie wordt verdeeld.

“The economic anarchy of capitalist society as it exists today is, in my opinion, the real source of the evil.” – Albert Einstein (1949)

Dat ideaal is volgens mij in strijd met de huidige markteconomie waarin productie en consumptie vooral worden overgelaten aan de chaotische krachten van de markt en haar ondemocratische principe “een euro, een stem”.

Een democratische economie of economische democratie (hoe je het ook noemt) heeft volgens mij niet alleen een intrinsieke waarde maar is ook een essentieel ingrediënt voor een gezondere samenleving. In een echt democratische economie zouden wij volgens mij nooit:

  • grote sociaal-economische ongelijkheden toestaan;
  • een hoge werkloosheid toestaan terwijl vele werkenden lijden onder overwerk en stress;
  • onze collectieve voorzieningen (zorg, onderwijs, milieu, etcetera) verwaarlozen;
  • de grote milieuvervuiling en klimaatverandering toestaan die het bestaan van huidige en toekomstige generaties bedreigt.

“You can’t have meaningful political democracy without functioning economic democracy”
Noam Chomsky

Dit ideaal is natuurlijk ontzettend links. Het streven naar een democratische controle over de economie is een traditioneel links streven, in de traditie van linkse marxisten, libertarisch-socialisten en anarchisten. Zie bijvoorbeeld de ideeën van de Russische prins en anarchist Peter Kropotkin (1842 – 1921), de Nederlandse astronoom en marxistisch denker Anton Pannekoek (1873 – 1960) maar ook, recenter, Murray Bookchin (1921 – 2006), de linkse economen Michael Albert (1947) & Robin Hahnel (1946) en de antropoloog/anarchist David Graeber (1961).

Dit is geen streven naar een tweede versie van de Sovjet-Unie of een terugreis richting het “vriendelijk kapitalisme” (de sociaal-democratische verzorgingsstaat van de jaren vijftig en zestig), maar een streven naar iets dat radicaal democratisch, sociaal, duurzaam, vrij en leefbaar is voor iedereen. Het is geen streven naar een utopische samenleving zonder problemen of conflicten, maar richting een samenleving met gezondere problemen en conflicten dan die van vandaag.